خورشيد در چهل روز آن را قطع مىكند ، در آن گروهى از آفريدگان خدا به سر مىبرند كه به اندازهء يك چشم بر همزدن خدا را نافرمانى نكرده‌اند . » عرض كردند : اى پيامبر خدا شيطان از آنها به كجا رفته است ؟ فرمود : « نمىدانند كه شيطان خلق شده است يا نه ؟ » گفتند : آنان از اولاد آدمند ؟ فرمود : « نمىدانند آدم خلق شده است يا نه ؟ . » « 1 » عطاء گفته است : من و عبيد بن عمير نزد عايشه رفتيم و ميان ما و او حجابى قرار داده شده بود ، عايشه گفت : اى عبيد ! چه چيزى تو را از ديدار ما مانع شده است ؟ پاسخ داد : سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه فرموده است : يك روز در ميان ديدار كنيد تا دوستى زياد شود . » سپس ابن عميد گفت : ما را از شگفت‌ترين چيزى كه از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله ديده‌اى آگاه كن . عايشه گريست و گفت : همهء كارهاى او شگفت بود . شبى كه نوبتم بود نزد من آمد به طورى كه پوستم به پوست او رسيد ، سپس فرمود : مرا بگذار تا پروردگارم را عبادت كنم . پس برخاست و به سوى مشك آب رفت و از آن وضو گرفت و به نماز ايستاد و گريست به حدّى كه محاسنش تر شد ، سپس به سجده رفت و گريست تا زمين تر شد . پس از آن بر پهلو خوابيد تا بلال آمد و اذان نماز صبح را گفت ، سپس به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله عرض كرد : اى پيامبر خدا ! چه چيزى تو را گريانيده در حالى كه خداوند گناهان متقدّم و متأخّر تو را آمرزيده است ، فرمود : واى بر تو اى بلال چه چيزى مانع گريهء من مىشود ، در حالى كه خداوند در اين شب اين آيه را بر من فرو فرستاد كه : إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ « 2 » . سپس فرمود : « واى بر كسى كه آن را بخواند و در آن نينديشد . » « 3 » به اوزاعى گفته شد : نهايت انديشيدن در آنها چيست ؟ گفت : اين كه آنها را بخوانى و درك كنى . مىگويم : از طريق خاصه ( شيعه ) از امير مؤمنان عليه السّلام روايت شده كه فرموده است : « تفكّر آدمى را به نيكى و عمل به آن دعوت مىكند . » « 4 » از امام صادق عليه السّلام نقل شده است كه : « بهترين عبادتها پيوسته انديشيدن دربارهء خدا و

--> ( 1 ) صدر حديث را ابن ابى حاتم و بيهقى در اسماء و صفات از ابن عباس روايت كرده‌اند ؛ الدّر المنثور ، ج 2 ، ص 110 ؛ عراقى گفته است : ما آن را جزء حديث عبد اللّه بن سلام نقل كرده‌ايم . ( 2 ) آل عمران / 190 : بى شك در آفرينش آسمانها و زمين و آمد و رفت شب و روز نشانه‌هاى روشنى براى خردمندان است . ( 3 ) عبد بن حميد ، التفكّر ابن ابى الدّنيا ، و پيش از اين در كتاب صبر و شكر ذكر شده است . ( 4 ) كافى ، ج 2 ، ص 55 ، شماره 5 و 3 .